Đặc biệt là triết học Dịch học Trung Hoa - trải qua các đời,
đã xây dựng được một hệ thống rộng lớn, chứa đựng nhiều phạm trù, học thuyết
có ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều lĩnh vực trong cuộc sống con người.
Một trong những hạt nhân tư tưởng của hệ thống tri thức dịch
học đó là thuyết âm dương - ngũ hành. Có thể nói đây là một học thuyết vũ trụ
quan nhất quán và hoàn chỉnh của một nền văn minh cổ đai. Âm và dương là đại
biểu của hai thế lực vật chất, nó chứa đựng ý nghĩa đối lập. Bản chất của âm
dương không phải là duy tâm luận mà là thực tiễn của xã hội mà người Trung Hoa
cổ đại đã sớm tổng kết thành triết lý âm dương. Họ không dừng ở đó mà tiếp tục
nghiên cứu các mối hỗ tương giữa âm dương và thiết lập một hệ thống của mẫu
hình vũ trụ - đó là Kinh dịch. Xuất phát từ những tri thức kinh nghiệm này dần
dần hình thành phương thức tư duy đặc biệt của người phương Đông, đồng thời
hình thành tri thức lý luận trên nhiều phương diện : thiên văn học, đông y học,
phong thuỷ học...
Năm 1997, Bưu điện Macau đã phát hành bộ tem khá đặc biệt
về lĩnh vực này, đó là bộ tem phong thuỷ (tem 1). Phong thuỷ là bộ môn đặc thù
trong nền văn hoá Trung Hoa, nói về quan niệm của người Trung Quốc với môi trường
sống. Các tư tưởng triết học truyền thống của Trung Quốc như khí luận, âm dương
- ngũ hành, bát quái... là mảnh đất hình thành phong thuỷ. Có thể nói nếu không
có sự chủ đạo của tư tưởng âm dương thì không sản sinh ra tư tưởng phong thủy.
Họ tin rằng có những thế lực trong lòng đất tạo thành lực âm và dương. Sự cân
bằng giữa hai thế lực này trong môi trường xung quanh đóng vai trò quan trọng
đối với sản xuất và vận may của con người. Bộ tem phát hành gồm một Bloc tem
thể hiện chữ phong thuỷ trên nền tem là chiếc la kinh dùng để đánh giá phẩm
chất địa lý của thuật phong thuỷ. Và 5 mẫu tem, mỗi mẫu tem tương ứng một hành
trong ngũ hành (kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ) đặc biệt những ngũ hành này được trình
bày trong mối quan hệ tương sinh (hành này là giúp đỡ, hỗ trợ cho hành kia)
: Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc (xem
hình 2).
Và vài năm gần đây - 2001, 2002, 2003, 2004 - Bưu điện Macau
phát hành những seri tem về các quẻ trong kinh dịch(hình 3). Kinh dịch là một
trong Lục Kinh của Nho gia. Tư tưởng cơ bản của Kinh dịch là biến hoá phát triển.
Tư tưởng này có liên quan mật thiết với quan niệm âm - dương ngũ hành và bát
quái. Đây là những quan niệm có từ xa xưa của người Trung Hoa cổ đại, về sau
được giải thích và nâng lên thành học thuyết. Bộ tem được thiết kế thành một
khối tem, gồm 8 mẫu (xuất phát từ ý niệm bát quái), đặc biệt mỗi mẫu tem có
hình lục giác và trên mỗi con tem tương ứng với một quẻ (gồm 6 vạch âm dương)
trong bát quái kép (trùng quái), như: quẻ Lý, Đoài, Khuê, Quy Muội, Trung Phu,
Tiết, Tổn, Lâm.
Có thể nói cặp phạm trù âm dương xuyên suốt nền văn minh Trung
Hoa và quyết định nét đặc thù của lối sống truyền thống Trung Hoa. Trang Tử
đã từng nói : “Đời sống là sự tổng hoà ăn khớp lẫn nhau của âm - dương”. Tuy
nó mang tính mơ hồ nhất định, thiếu căn cứ khoa học, nhưng trái lại nó không
phải là bằng chứng giả. Trong thực tế mọi người đều đang sống trong bối cảnh
âm - dương, chúng ta đã cảm nhận từ hiện tượng thường ngày trong cuộc sống như
: nắng - mưa, sống - chết, vuông - tròn... Đối với người Việt ta, ngay từ cổ
xưa đã có nhận thức sâu sắc vận dụng và phương pháp tư duy theo triết lý âm
- dương để phân cắt thế giới theo cảm thức của mình trên nhiều lĩnh vực trong
cuộc sống.
Cuối cùng, điều muốn nói là: mặc dù triết lý âm dương, ngũ
hành, phong thuỷ... đều mang tính tư tưởng, triết học thuộc lĩnh vực tinh thần
nhưng vẫn được các hoạ sĩ cố gắng chuyển tải thành những hình ảnh cụ thể - thâu
tóm những tinh hoa văn hóa truyền thống để thiết kế trên những con tem bưu chính
xinh xắn - đây là một điều rất đáng trân trọng.
(Tạp chí tem số 62)