Có dáng vóc dữ tợn với cặp càng to khoẻ (trên blốc tem nước
Tanzania), hay loài bò cạp có tên khoa học Buthus marten sis trông dễ sợ (trên
tem nước Korea), và loài Tityus bahiensis cong đuôi thấy mà sợ (trên tem khối
chung với các loài độc dữ nước Brazil)... Ngoài ra còn có nhóm bò cạp giả (Pseudoscorpionida)
thuộc giống Phrynicus thường sống ở Châu Phi nhiệt đới, chúng được xếp vào bộ
chân môi(Pedipalpes) vì đôi chân thứ nhất của “loại giả” này biến thành những
môi sờ dài và rất mảnh. Những chân môi của loài bọ cạp giả phủ đầy gai dùng
để bắt mồi, không chứa nọc độc như bò cạp... thiệt.
Bò cạp là loài động vật chân khớp, thuộc lớp nhện(Arachnida),
được xếp hàng độc dữ vì chuyên ăn thịt, cơ thể dài 5 - 20 cm, phần đầu ngực
có 10 chân, 2 chân trước phát triển thành cặp càng khoẻ chắc. Chúng sống ở những
nơi ẩm thấp, hay trong những khe đất đá kín đáo, và thường hoạt động vào ban
đêm. Khi di chuyển, bọ cạp dùng đôi chân xúc giác lớn dạng gọng kìm để dò đường
và bắt mồi. Sau khi tóm được con mồi vào gọng kìm, bò cạp sẽ uốn cong đốt bụng
cuối cùng về phía trước để làm tê liệt con mồi bằng một mũi nọc độc (người ta
thường gọi những đốt thon nhỏ ở bụng chúng là đuôi), sau đó chúng mới xé nát
con mồi bằng những chân kìm ngắn. Nọc độc của bò cạp tác động lên dây thần kinh,
gây bại liệt từng phần cơ thể, có khi gây chết người.
Bò cạp nằm trong nhóm sinh sản không qua giao phối trực tiếp
(giống như các nhóm nhện, rết...), mà quá trình giao phối thực hiện nhờ các
bó tinh. Tập tính hôn phối của bò cạp được bắt đầu bằng những điệu múa thường
kéo dài hằng giờ, và kết thúc bằng việc bò cạp đực tiết ra 2 bó tinh, bám vào
cơ chất trên bề mặt đất, nằm đối diện với lỗ sinh dục của con cái. Bò cạp cái
sẽ mở nắp cơ quan sinh dục của nó, phá thủng túi tinh rồi hứng tinh vào. Ở một
số loài bò cạp, sau đó con cái có thể ăn hết vỏ túi tinh còn để lại. Phần lớn
bò cạp đẻ con, và bò cạp con sống trên lưng mẹ một thời gian trước khi tự lập
gánh sinh.
Hung dữ, độc hại như vậy, nhưng không phải lúc nào bò cạp
cũng bị loài người hắt hủi, tránh xa. Bằng chứng là trong lịch ở Âu - Mỹ, thường
gọi là tử vi phương Tây, có 12 con giáp nằm trên cung Hoàng Đạo gồm : Bạch Dương,
Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Thất Nữ, Thiên Bình, Thần Nông, Nhân Mã,
Ma Kết, Bảo Bình và Song Ngư, thì con giáp tên Thần Nông (Scorpius), còn có
tên gọi khác là Hổ Cáp, gắn liền với hình tượng bất biến là con bò cạp. Tuổi
Thần Nông - Hổ Cáp dành cho những ai sinh từ 24/10 đến 22/11, ứng với tháng
Hợi phương Đông, chủ về sự mạo hiểm và gan lì. Nhắc đến tên Thần Nông, ta lại
liên tưởng đến chuyện đồng áng của người nông dân, và không thể không nhắc đến
những loài côn trùng đã mang lại nhiều lợi ích cho con người, trong số những
loài côn trùng đó có loài bò cạp. Bò cạp có công diệt những loài côn trùng phá
hoại hoa màu của nông dân. Hơn nữa, Neurotoxin là một trong những hợp chất sinh
học tự nhiên quan trọng có nhiều ở loài bò cạp (thuộc nhóm gần với côn trùng)
mà chất này dùng để nghiên cứu, phân tích hoạt động tế bào thần kinh và hệ thống
thần kinh.
Mới đây nhất, các chuyên gia ở Đại học Tổng hợp Caliornia
(Hoa Kỳ) đã phát hiện ra cơ chế sử dụng nọc độc của loài bò cạp, từ đó tìm ra
các biện pháp xử lý, chữa bệnh cho con người trong trường hợp bị bò cạp hay
rắn độc cắn. Các chuyên gia cho hay, bò cạp là loài động vật có nọc rất độc
và việc sử dụng nọc của chúng cũng rất hiệu quả. Tuỳ theo từng loại đối tượng
mà bò cạp sử dụng nọc độc cho phù hợp, hay còn gọi là cơ chế tiết kiệm nọc.
Chúng có thể sử dụng nọc độc nhiều lần, lần đầu gây tê cứng, sau đó mới tiếp
tục dùng một lượng mạnh hơn để hạ gục đối phương, cùng một lúc bò cạp có thể
sinh ra hai loại nọc khác nhau, lần đầu là nọc nhẹ được đặt tên khoa học là
pretoxin (tiền độc tố), lần sau là loại nọc có độc tố rất cao được gọi là siêu
độc TPT. Dựa theo cơ chế nhả độc kép của bò cạp người ta sẽ tìm ra những giải
pháp mới trong việc tìm ra loại thuốc chữa rắn cắn, hay bò cạp cắn, cũng như
việc sản xuất thuốc trừ sâu, trong đó cài xen một gien độc tố để làm côn trùng
bị chết lạnh...
Bò cạp độc dữ nguy hiểm và hữu ích cho con người là như vậy,
cho nên sẽ không lấy làm ngạc nhiên khi ta thấy hình tượng một bò cạp được đưa
lên trên một mẫu tem nằm chung bộ với tem ... hoa(xem tem nước Ceska Republika,tức
Cộng hoà Séc, thuộc Tiệp Khắc cũ) với một sự trân trọng... ngoài ra còn có nhiều
quốc gia khác phát hành tem bò cạp.
(Tạp chí tem số 65)