Tôi được mời tham dự một bộ 3 khung, đề tài Hình ảnh Chiến
thắng Điện Biên Phủ trên tem Bưu chính gồm 48 trang tem. Với nội dung này, tôi
xếp theo thể loại sưu tập truyền thống mặc dù số tem về kỷ niệm chiến thắng
phát hành vào những năm 1954, 1964, 1974, 1984, 1994 (đến ngày 4/5/2004 mới
có bộ tem 50 năm) chính thức kể cả có răng và không răng chỉ có 28 mẫu và 2
blốc. Ngoài ra, còn có một ít bộ tem có hình ảnh về chiến dịch này :3 mẫu trong
các bộ kỷ niệm ngày Quốc khánh 1970, 1985, 1990. Thêm vào đó, còn có tem nước
ngoài về Điện Biên Phủ.
Để có đủ 48 trang trưng bày, tôi tìm kiếm các dị bản, mẫu
in thử và phong bì có dấu kỷ niệm, nhật ấn ngày phát hành đầu tiên, phong bì
thực gửi, phong bì có chữ ký hoạ sĩ thiết kế, sưu tập được một số phong bì có
chữ ký của nhân vật lịch sử liên quan đến sự kiện thể hiện trên tem.
Từ việc sưu tập này mà tôi tìm hiểu được một vài chi tiết
về tính chất bưu chính và nội dung một số hình ảnh trên tem nên tôi xin nêu
ra đây để các bạn tham khảo và trao đổi ý kiến.
Bộ tem kỷ niệm Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, do hoạ
sĩ Bùi Trang Chước vẽ gồm 4 tem không răng và 4 tem có răng. Theo tài liệu lưu
trữ, thì bộ tem này phát hành theo Nhị định 173 ND do Bộ trưởng Bộ Giao thông
Công chính ký ngày 10/10/1954, nhưng ngày 10/10/1954 là ngày Uỷ ban Quân chính
và Đại đoàn 308 tiến vào tiếp quản Thủ đô và chỉ đến ngày 11/10 Bưu điện Bờ
Hồ mới mở cửa giao dịch. Đến 18/10 tôi mới mua được tem về Chiến thắng Điện
Biên Phủ để xin dấu Bưu điện lên phong bì làm kỷ niệm.
Cũng cần nói thêm bộ tem Điện Biên Phủ 1954 là bộ tem đầu
tiên phát hành khi miền Bắc được giải phóng. Tem không răng phát hành năm 1954
và tem có răng phát hành năm 1955. Trong số mẫu thì có 3 con là tem phổ thông
mệnh giá bằng tiền đồng, còn 1 con là tem sự vụ mệnh giá là 0kg600 thóc. Đây
lại là con tem mệnh giá bằng thóc cuối cùng của Bưu chính Việt Nam. Tem mệnh
giá bằng thóc đầu tiên ( chỉ dùng cho các cơ quan Nhà nước và các đoàn thể quần
chúng) là bộ “Sản xuất tiết kiệm” theo tình hình kinh tế thời kháng chiến lúc
đó. Hoà bình được lập lại, thì mệnh giá tem bằng thóc không cần thiết nữa nên
năm 1955 nghành Bưu điện đã phát hành tem sự vụ mệnh giá bằng tiền đồng như
tem sự vụ giá 40 đồng và 80 đồng trong bộ “Cải cách ruộng đất” phát hành ngày
13/1/1955.
Tem 0kg600 lại là tem cước phí cho 1 thư công vụ nên các cơ
quan đã sử dụng cho đến hết (chúng tôi sưu tập được 1 phong bì dán tem sự vụ
này có nhật ấn ngày 26/12/1957). Vì lẽ đó nên tem Điện Biên Phủ 0kg600 sống
là loại hiếm, đặc biệt là tem không răng.
Bộ tem kỷ niệm “Chiến thắng Điện Biên Phủ” năm 1954 là bộ tem có nhiều loại
dị bản (in tại Nhà in Ngân hàng quốc gia) như mẫu “Nóc hầm De Castries” không
có cờ, hoặc cờ bị in lệch ra ngoài, tem bị gấp, đục răng lệch, giá 150 đồng
thành 130 đồng ; 7/5/1954 thành 7/5/1934, mất màu vàng v..v..
• Mẫu tem số 1485 của bộ 440 phát hành 1984 (xem hình) với
hình ảnh cuộc họp Bộ Chính trị ngày 6/12/1953 ở Tỉn Queo nghe Tổng Quân uỷ báo
cáo về kế hoạch tác chiến Đông Xuân 1953-1954 có 5 người từ phải sang trái là
Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tổng Bí thư Trường Chinh, Bác Hồ, Phó Thủ tướng Phạm
Văn Đồng, còn 1 người thứ năm ở bên trái theo một Bảo tàng cách mạng ghi là
đ/c Nguyễn Chí Thanh, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, nhưng theo chúng tôi đó
là đ/c Hoàng Anh, Bí thư Liên khu uỷ IV lúc này đang ở An toàn khu Việt Bắc
công tác, đến báo cáo về tình hình đảm bảo hậu cần của Liên khu IV cho chiến
dịch.
• Cờ đỏ sao vàng năm 1954 khi chiến dịch Điện Biên Phủ là
ngôi sao cánh rộng ; còn ngôi cánh thon như trong quốc kỳ hiện nay do Nghị quyết
của Quốc hội khoá 1, kỳ họp thứ 3 tháng 9/1955 thông qua thay đổi chi tiết này
mà Bộ Tuyên truyền đề nghị. Đó là điểm cần chú ý khi vẽ cờ. Đây là những nội
dung tôi tìm hiểu được khi xây dựng bộ sưu tập tem về Chiến thắng Điện Biên
Phủ để các độc giả tham khảo.
(Tạp chí tem số 67)