Theo thống kê, nước ta mỗi người bình quân gửi mỗi năm trên 0,5 thư thường các loại, thuộc vào một nước gửi thư tương đối ít. Trung Quốc gửi bình quân 6 thư/ người mỗi năm. Mỹ bình quân hơn 600 thư /người mỗi năm, (bao gồm thư trao đổi thông tin cá nhân, công văn giao dịch mua bán và công văn hành chính nơi công sở . . . ), là nước gửi thư thường nhiều nhất trên thế giới.

Công dụng của phong bì thư,  chủ yếu là không để người thứ ba biết về nội dung thông tin, tức là nó dùng để bảo mật thông tin. Quy cách và chủng loại của phong bì thư hiện nay đã được hầu hết các nước thống nhất theo tiêu chuẩn quốc gia. Chẳng hạn ở nước ta chia ra làm 4 loại : C1, C2, C3, C4 với khổ bằng 1/4 tờ A4, 1/2 tờ giấy A4, gấp 3 tờ giấy A4 và nguyên khổ A4, còn ở Trung Quốc chia làm 15 loại lớn nhỏ khác nhau. Một là phong bì thư phổ thông, có 6 loại quy cách khác nhau, hai là phong bì thư hàng không có 2 loại quy cách, ba là phong bì thư khổ lớn, có 4 loại quy cách, bốn là phong bì thư quốc tế có 3 loại quy cách.

Từ phong bì thư cổ xưa . . .
Phong bì thư hiện nay là vật phẩm thường dùng, sẵn có và rẻ tiền đến mức chúng ta không để ý tới nên không biết rằng trước khi loại vật phẩm bưu chính này chào đời, những người gửi thư không có phương tiện nào để bảo mật thư tín nên rất lo sợ bị người khác biết nội dung. Để ngăn chặn nguy cơ lộ bí mật thư tín, khi chưa có giấy, loài người đã sáng tạo ra các dạng phong bì thư bằng mọi cách.

Chẳng hạn người dân Asyrie và  Chaldée dùng nguyên liệu mà họ biết nhiều hơn cả: Đất sét. Nhân khi đào đất để khảo cổ ở Amatelie, người ta đã khám phá nhiều tấm thẻ nhỏ cổ xưa, làm bằng đất sét mà cũng có những vỏ bọc bằng đất sét trong đựng những tấm thẻ đó. Đó chính là những “lá” thư cổ xưa nhất đựng trong phong bì cũng cổ xưa nhất. Hóa ra hồi đó người gửi đã viết nội dung thông tin lên chiếc thẻ đất sét bằng một cây viết nhọn, rồi cho đem nung thật khô trong lò. Tiếp đó người gửi bọc chiếc thẻ đã được nung đó trong một lớp đất sét khác, viết lên trên vỏ bọc này một địa chỉ người nhận. Qua lần nung thứ hai trong lò, người gửi đã sáng chế ra một phong bì thư bằng đất sét đề cất dấu nội dung thông tin ghi ở tấm thẻ cũng bằng đất sét ở bên trong. Nhận được vật gửi này, người nhận chỉ cần đập vỡ vỏ ngoài là biết nội dung của bản tin dựng bên trong. Như vậy muốn mở thư, hồi ấy người nhận thư không dùng dao kéo như ngày nay mà lại dùng một cái búa nhỏ cầm vừa tay.

Thời phong kiến nhà Nguyễn ở nước ta, chưa có bưu chính tư nhân mà chỉ có tổ chức hệ thống bưu chính Nhà nước. Các văn thư của chính quyền được viết trên giấy, đựng trong những chiếc ống mà sách Đại lục chính biên tập 11 trang 98 đã ghi rõ: “làm bằng tre hoặc bằng gỗ tùy tiện, trên ống có khắc chữ danh hiệu của nha môn hoặc địa phương, dưới ống khắc chữ ống hiệu số mấy”. Để đảm bảo bí mật cho những văn thư đó, ngoài nắp ống đậy được dán giấy niêm phong cẩn thận. Như vậy thời nhà Nguyễn người ta không dùng phong bì mà dùng những ống tre hoặc gỗ để giấu kín những điều bí mật trong giấy tờ. Theo Đại nam thực lục chính biên, số ống trạm trong cả nước thời nhà Nguyễn triều Minh Mạng là 7250 chiếc, trong đó riêng Bộ Binh có 300 chiếc.

. . . Đến phong bì thư hiện đại ngày nay
Còn phong bì thư kiểu Tây hiện nay là do một chủ hiệu sách ở Anh phát minh. Lúc đó hiệu sách của ông ta bán kiêm luôn cả các loại văn hóa phẩm thông dụng. Ông ta phát hiện ra các quý bà quý cô đều thích viết thư, nhưng sau khi viết thư lại rất sợ người khác biết được nội dung bức thư của mình. Người chủ hiệu sách này với đầu óc kinh doanh nhậy bén đã không bỏ qua hiện tượng tâm lý đó, bắt tay vào nghiên cứu thiết kế ra một loại bao đựng để quý bà quý cô có thể đựng lá thư  mình viết trong chiếc bao đó. Từ đó nội dung thư tín không sợ bị người thứ ba biết, nên được người gửi thư rất hoan nghênh. Đây chính là hình thức mở đầu của chiếc phong bì thư hiện đại ngày nay. Khoảng năm 1844, nước Anh phát minh ra loại máy sản xuất phong bì có dán keo đầu tiên trên thế giới. Sau đó kiểu dáng của phong bì phong phú đa dạng hóa, lớn nhỏ đủ cỡ khác nhau, hình vẽ trên phong bì thư cũng muôn màu muôn vẻ.

Tóm lại, phong bì thư chính là một trong những công cụ trong quá trình thông tin bưu chính hiện đại, chứng kiến sự phát triển của lịch sử bưu chính, cũng là tài liệu thực gửi  và là vật dẫn vô cùng quan trọng trong văn hóa bưu chính.

 (Nguyễn Đoàn - Temvietnam.vn)