Vì vậy, để có những bộ trưng bày chuyên đề tốt tham gia Vietstampex lần này, chúng ta cùng nhau nhìn lại đôi nét thành qủa phong trào sưu tập tem chuyên đề thời gian qua để thấy những mặt được và những điều còn bất cập, tồn tại.

I-Thành tựu đáng mừng

Những năm gần đây, do số lượng người chơi tem chuyên đề ở các địa phương ngày càng nhiều, trình độ của các bộ chuyên đề ngày càng nâng cao. Một số bộ chuyên đề được giải trong triển lãm tem thế giới hoặc khu vực, như các bộ 5 khung Hoa Phong Lan (Trần Đức Thông), cây lúa (Ngô Thị Hoàng Anh- TP Hồ Chí Minh ), Hoa Phong Lan (Nguyễn Minh Hải Lý- TP Hồ Chí Minh), chim câu và biểu tượng (Lê Hoan Hưng - Khánh Hoà), ngựa (Nguyễn Đại Hùng Lộc - TP Hồ Chí Minh), bảo vệ môi trường(Phạm Ngọc Hiệp-An Giang), nấm lớn (Lý Xuân Linh- Tp Hồ Chí Minh) được giải đồng. Riêng bộ nhiều khung của Dương Khôi: Bảo vệ đa dạng sinh thái được giải bạc. Những bộ ít khung của những nhà sưu tập tem nước ta trong triển lãm tem thế giới và khu vực được giải cũng nhiều như bộ cây tre (Vũ Văn Tỵ), Tranh dân gian Việt Nam(Phạm Hào-Hà Nội), tầu chở công te nơ (Ngô Khắc Lễ - Hà Nội), thú tiền sử (Hà Quang Thắng- Hải Dương), câu chuyện Hạ Long (Cảnh Loan - Quảng Ninh), cá rạn san hô (Nguyễn Trung Đỉnh - Hải Phòng), cánh chim (Trần Đình Trung- Hải Phòng ) v...v.. có trình độ cao trong nước, được giải trong triển lãm trong nước và quốc tế, đã cổ vũ những người chơi tem chuyên đề xây dựng được niềm tin hướng về phía trước đầu tư thời gian, trí tuệ và tiền bạc của mình.

Những bộ sưu tập trên thể hiện trình độ cao ở những điểm sau :

1. Đại đa số đều coi trọng việc xử lý hình thức bên ngoài, từ tuyển chọn bưu thiếp, sử dụng các bưu phẩm, sắp xếp các loại tài liệu, cho đến trình bày thuyết minh gây được ấn tượng rõ ràng, sáng sủa cho người xem.
   
2. Các chương, tiết của mục lục được phân chia rõ ràng, sắp xếp hợp lý, thuyết minh chuẩn xác. Các bộ đều căn cứ vào quy tắc đánh giá của FIP để viết nội dung, nên người xem nhận thức được sâu và hoàn chỉnh nội dung của bộ chuyên đề.
   
3. Tri thức trong các bộ chuyên đề trên được trình bầy khá sâu, các vật phẩm bưu chính đưa ra đã bám sát chủ đề, nội dung sinh động tạo cho người xem sự hứng thú cao.
   
4. Quan tâm đến tính quý hiếm của bưu phẩm trong bộ trưng bày của mình. Các nhà sưu tập trên đã cố công sưu tầm được bưu phẩm mang tính quý hiếm, bao gồm tem rất ít người có, số lượng in và phát hành hạn chế, tem đã phát hành rất lâu, nên còn lại rất ít, tem có nội dung gắn liền với một sự kiện lịch sử trọng đại nào đó mà hiện nay ít người có, tem in lỗi hoặc dị bản do trong quá trình in bọ lỗi hoặc do người kiểm soát không chặt chẽ để những con tem này lọt ra ngoài ... Nói chung mỗi bộ đều có không ít thì nhiều những bưu phẩm quý hiếm như vậy.

II-Những điều cùng nhau suy nghĩ

Xem những cuộc triển lãm tem bưu chính vừa qua của nước ta, mà cuộc triễn lãm gần đây nhất là Triển lãm tem bưu chính Hải Dương từ 5-9/12-2003 với 79 bộ trưng bầy trên 190 khung tiêu chuẩn, có thể nhận thấy những điều sau đây :

1-Về chọn đề tài. Trong triển lãm có thể có những bộ trưng bầy có đề tài trùng nhau, điều đó không phải là dở mà là gia tăng áp lực ganh đua trong các nhà sưu tập, buộc mỗi tác giả phải thông qua nội dung và hình thức trình bầy, gắng sức thể hiện được đặc trưng riêng bộ trưng bầy của mình, từ đó nâng cao được trình độ. Quy tắc mới của FIP quy định tạo mới được 5 điểm. Tạo mới được Ban giám khảo xem xét bao quát ở các mặt chọn đề tài, nghiên cứu, dàn dựng bộ trưng bày v..v.. phát hiện và đánh giá cao những cái có trong bộ sưu tập, tác giả khác không nghĩ ra để làm mà tác giả này lại làm trước tiên, hoặc trên cơ sở của người đi trước đã mở rộng thêm hoặc táo bạo đi một hướng khác. Cùng một đề tài mà khác nhau ở góc độ thể hiện tất nhiên sẽ tăng thêm độ khó và tri thức chuyên đề, buộc mỗi nhà sưu tập phải nỗ lực vượt qua.

2-Có cốt truyện. Đại đa số các bộ trưng bầy lấy sự trần thuật và thuyết minh tư liệu làm chủ thể, ít sử dụng tài liệu để dựng thành một câu chuyện kể qua con tem : Có thể kể về quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc ta, tết cổ truyền Việt Nam, truyền máu và giúp đỡ người tàn phế, đồ đội đầu, bảo vệ loài mèo, hoa sen, các loài hoa lan v..v...Nếu làm được một câu chuyện kể thì sẽ thật thú vị và hấp dẫn trong việc trình bày nội dung bộ trưng bầy. Có tác giả ở trang đầu bộ trưng bày kết cấu là câu chuyện nhưng vào các trang trong lại làm không tới. Tất nhiên chúng ta thông cảm rằng ở trong mỗi khung hoặc cả bộ chuyên đề đều kể câu chuyện là điều không dễ làm. Nhưng thông qua 1 tiết, 1 bưu thiếp, 1 vật phẩm bưu chính, 1 con tem thì có nhiều cơ hội để liên kết với nhau thành câu chuyện. Có một số tác giả lúc biên soạn, còn chú ý đến thu thập các nội dung và tình tiết các câu chuyện của các bưu phẩm có liên quan, dùng văn phong duyên dáng và hàm súc để diễn đạt, điều này cũng là cần.

3-Về tính quý hiếm. Đầu tiên cần nhận thức được về tầm quan trọng của bưu phẩm quý hiếm có trong một bộ trưng bày, để dám đầu tư tài chính. Quy định mới của FIP bưu phẩm quý hiếm được tính 20 điểm. Vì vậy người sưu tập phải quyết đoán để chớp thời cơ. Nếu là bưu phẩm mình đang cần, nên căn cứ vào năng lực kinh tế của mình, nỗ lực mua, nếu không cơ hội mất đi khó trở lại. Nói chung, những bộ trưng bầy nào mà vật phẩm quý hiếm nhiều thì thường được tính điểm cao.

4-Về hàm lượng tri thức trong chuyên đề. Có một số bộ trưng bày mặc dù có nhiều khung nhưng tiếc rằng tri thức chuyên đề chưa đạt đến tầm cần có. Có bộ, hàm lượng tri thức còn thấp; có bộ thậm chí chỉ trưng bày bưu phẩm các loại mà không có tri thức sưu tập... Tuy nhiên tri thức sưu tập tem và tính quý hiếm có mối quan hệ nội tại. Một vật phẩm trưng bày nếu như nó thuộc về dạng bưu phẩm quý hiếm thì lại càng cần có sự thuyết minh ngắn gọn những tri thức tương quan. Đáng tiếc là có bộ sưu tập, người sưu tập có sự hiểu biết để viết mà không chịu viết lấy một chữ. Như trình bầy một trang, ngoài dán mấy con tem ra, bên cạnh không có lấy một chữ thuyết minh. Có một số tác giả nghĩ rằng không có vật phẩm quý hiếm thì không có nội dung gì để viết, nhưng thực ra tri thức về tem chuyên đề có rất nhiều cái để viết.

5-Về mở rộng nội dung. Căn cứ vào chương, tiết của mục lục, tất nhiên chúng ta phải sắp xếp theo thứ tự các vật phẩm bưu chính. Tuy nhiên đối với một số bưu phẩm có liên quan hữu cơ với nhau, nếu chúng ta lưu ý có sự vận dụng thích đáng, phân tích hợp lý thì sẽ mở rộng được nội dung, làm cho bộ trưng bầy thêm phần phong phú. Ví dụ trong bộ “Điện Biên Phủ - Thiên sử vàng” trưng bầy trong “Triễn lãm tem Bưu chính chào mừng 50 năm chiến thắng Điện Biên Phủ” tại Hà Nội 4-5/7-5-2004, tác giả Vũ Văn Tỵ (Hội tem Việt Nam) thông qua các bưu phẩm không chỉ đề cập đến Điện Biên Phủ cùng với lời dẫn từng trang nêu bật chủ đề, mà còn khéo léo giới thiệu mở rộng về đường lối quân sự của Đảng, sự trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam và phát huy truyền thống Điện Biên Phủ 1954, ta có Điện Biên Phủ trên không v..v.. Điều lưu ý của những người chơi tem chuyên đề là khi mở rộng đề tài cần phải đảm bảo sự lô gíc và sử dụng bưu phẩm phải chuẩn xác, hợp lý.

Cuối cùng, xin lưu ý một bộ trưng bày muốn thành công, tác giả cần có tư duy sáng tạo, không ngừng học tập, đề tài nhỏ vẫn có thể làm ra cây bút lớn. Chúng ta hãy cùng nhau nỗ lực để có thể mang đến triển lãm Vietstampex 2005 bộ trưng bầy tốt nhất của mình.

(Tạp chí tem Lạng Sơn số 1)