Đa số người dân thời đó chọn cách người nhận trả cước và khá nhiều người đã tìm cách ăn quịt tiền cước của bưu điện.

Từ một ý tưởng “điên rồ”

Ý tưởng về con tem dán lên bao thư để chứng minh cước phí đã được trả trước là một phần trong bản đề xuất của Rowland Hill (03/12/1795 - 27/8/1879). Ông là người có uy tín với phát minh về dịch vụ bưu chính hiện đại. Ngày 13/2/1837, Rowland Hill trình lên chính phủ, Vương quốc Anh một đề án cải tổ toàn diện hệ thống bưu điện, từ cơ cấu nhân sự cho đến các giải pháp nghiệp vụ. Trong bản kế hoạch cải cách của Rowland, những chiếc phong bì in sẵn và những con tem bưu chính dán keo là một trong hai cách thức buộc người gửi trả cước phí. Ông cũng đề nghị áp dụng một mức giá  thấp thống nhất là một penny cho mỗi thư nặng nửa ounce (khoảng 14 gram) gửi đi bất kỳ nơi nào trong nước Anh. Mức cước gửi thư không phụ thuộc khoảng cách giữa người gửi và người nhận (trong nước Anh) và cũng không tính theo số trang giấy mà được căn cứ theo trọng lượng thư bao gồm cả phong bì.

Những ý tưởng của Hill được dân chúng hoan nghênh nhưng cũng bị không ít người chỉ trích là điên rồ. Mặc cho những ý kiến phản bác và sự dè bỉu từ nhiều phía, Rowland Hill vẫn ra sức thuyết phục chính phủ. Ông giải thích rằng, chính việc hạ đơn giá cước và thực hiện cách thu cước thuận tiện, hợp lý, hợp tình sẽ là biện pháp kích cầu, người dân sẽ gửi thư nhiều hơn và cuối cùng, đơn giá thấp nhưng vẫn đem lại doanh số lớn hơn trước chứ không thể sụt giảm.

Penny Black - con tem đầu tiên trên thế giới

Sau ba năm vận động và nhiều cuộc tranh luận, các ý tưởng của Hill được đông đảo dân chúng ủng hộ và cuối cùng cũng được chính quyền công nhận. Ngày 01/5/1840, con tem bưu chính đầu tiên trên thế giới xuất hiện, duy nhất một mẫu in chân dung Nữ hoàng Alexandrina Victoria (24/5/1819 - 22/01/1901) và có giá một penny. 240 con tem được in thành từng miếng (sheet) gồm 12 con theo hàng ngang và 20 hàng dọc và mỗi hàng tương đương một đồng shilling (cổ). Lượng thư luân chuyển từ cuối năm 1840 trở đi cứ tăng gấp đôi hàng năm và trong thập niên 1840, số lượng thư tín của dân Anh gửi đi tăng vọt đến mức 350 triệu lá thư.

 Do tem in màu đen nên những người chống đối đặt cho nó cái nickname là “Penny black” - có ý chế nhạo. Có tờ báo cho rằng, việc in hình Nữ hoàng lên mặt tem rồi đóng con dấu mực đen lên... mặt Nữ hoàng là một sự phỉ báng, xúc phạm nghiêm trọng. Một hướng chỉ trích nghe khá ngộ nhưng lại rất có sức thuyết phục: cả nước Anh sẽ bị lây nhiễm dịch bệnh qua đường... lưỡi, vì liếm lên mặt sau con tem để dán lên phong bì!!!

Dù vậy, con tem Penny black vẫn cùng tên tuổi Rowland Hill đi vào lịch sử bưu chính thế giới. Những con tem nho nhỏ có sức thuyết phục đã được sử dụng trên 150 quốc gia trong vòng 40 năm sau đó. Và cũng từ ý tưởng xuất chúng của Rowland Hill,  ngày nay những con tem nho nhỏ, xinh xinh có mặt khắp nơi trên thế giới và không chỉ làm nhiệm vụ tem bưu chính, nó còn có công dụng khác nhau như tem thay cho lệ phí hành chính (con niêm), tem bảo chứng hàng hóa nhập khẩu, tem thuế, tem chứng nhận hàng thật... Ngoài ra, sưu tầm tem đã trở thành niềm đam mê của hàng chục triệu người qua biết bao thế hệ trong suốt hơn thế kỷ qua. Chơi tem là một thú vui nghệ thuật thanh cao, kích thích người chơi sự ham thích hiểu biết về những xứ sở xa lạ và ít nhiều tạo ra nhịp cầu hiểu biết lẫn nhau giữa con người với nhau trong mái nhà chung trên trái đất. Ngày nay, giới chơi tem nhắc đến Penny Black - đã trở thành tên gọi chính thức một cách trân trọng - với sự ngưỡng mộ, ước ao được làm chủ một con hoặc được trực tiếp mắt thấy tay sờ một lần trong đời!

Mẫu tem thứ hai được Bưu điện Anh quốc phát hành sau Penny Black là Two Pence Blue. Two Pence Blue in chân dung nữ hoàng Victoria màu xanh có giá 2 penny và được coi là tem phạt (penalty rate) đối với những thư gửi không dán tem. Penny Black được dùng khoảng hơn một năm. Do tem đen dễ bị tẩy xóa con dấu và dùng lại, năm 1841, Penny Red được phát hành, thay thế Penny Black và trở thành loại tem chủ yếu của Anh quốc cho tới năm 1879. Ban đầu, Penny Red cũng không có đục lỗ để xé mà phải dùng kéo cắt như Penny Black. Phải đến năm 1850, những đường lỗ đục xuyên tem đầu tiên được làm và đến năm 1854 thì được chấp nhận.

Con tem sẽ “tuyệt chủng”?

Sau hơn 164 năm gắn liền với hoạt động bưu chính,  con tem không chỉ làm nhiệm vụ chứng từ thu phí trước cho những cánh thư, bưu phẩm... Chúng đã trở thành những thông điệp phản ánh đa dạng về thiên nhiên và con người với những văn hóa vật thể và phi vật thể trải qua lịch sử phát triển của các vùng lãnh thổ, quốc gia trên khắp hành tinh. Thú chơi tem trở thành một môn giải trí hấp dẫn nhiều người với lượng thông tin, kiến thức bổ ích, tao nhã.

Ngày nay, với sự bùng nổ công nghệ thông tin và viễn thông, tốc độ truyền thông được tính bằng phút, giây với những giải pháp công nghệ siêu đẳng xóa bỏ khoảng cách địa lý, nối liền không gian cho mọi quan hệ mang tính liên thông, chia sẻ tuyệt vời. Liệu con tem có còn hữu dụng và tồn tại hay dần biến mất trong sự lãng quên của mọi người?

Mai Lĩnh - Báo Bưu điện Việt Nam